Wprowadzenie
Kraków, miasto o bogatej historii i architekturze, skrywa w sobie wiele zabytków, które opowiadają o przeszłości i ewolucji stylów budowlanych. Wśród nich wyróżniają się Kamienice Fabryki Ćmielów, które są doskonałym przykładem modernistycznej architektury lat 30. XX wieku. Zrealizowane przez krakowskiego architekta Fryderyka Tadaniera, te dwie kamienice przy ulicy Biskupiej oraz placu Matejki nie tylko wzbogacają krajobraz urbanistyczny Krakowa, ale także stanowią ważny element dziedzictwa kulturowego miasta.
Historia budowy kamienic
Decyzja o budowie dwóch kamienic w Krakowie zapadła w drugiej połowie lat 30. XX wieku. Inwestorzy, dyrektor Fabryki Porcelany w Ćmielowie Stanisław Syski oraz główny udziałowiec Stanisław Burtan, postanowili zainwestować swoje środki w rozwój architektury mieszkalnej. Wybór architekta padł na Fryderyka Tadaniera, znanego z innowacyjnych projektów. Budowa pierwszej kamienicy przy ulicy Biskupiej rozpoczęła się w 1937 roku, a zakończyła rok później. Druga kamienica, zlokalizowana przy placu Matejki, powstała w latach 1938–1940. Oba budynki zostały wpisane do gminnej ewidencji zabytków, co potwierdza ich wartość historyczną i architektoniczną.
Kamienica przy ulicy Biskupiej
Kamienica przy ulicy Biskupiej 9-11 jest znakomitym przykładem umiarkowanego modernizmu. Budynek został zaprojektowany jako czteropiętrowy z dodatkowym piętrem od strony ulicy Sereno Fenn’a. Przed rozpoczęciem budowy na działce znajdował się dom projektu Aleksandra Biborskiego z lat 1881-1886. Nowa kamienica charakteryzuje się wertykalnymi podziałami elewacji oraz otworami okiennymi umieszczonymi w płytkich wnękach.
W narożniku budynku znajdują się duże okna weneckie, co dodaje mu nowoczesnego charakteru. Parter obłożono płytami ze sztucznego kamienia, który zastosowano również do wykonania gzymsów. Elewacja jest bogata w różne formy gzymsów, które tworzą poziomą artykulację i podkreślają różne kondygnacje budynku.
Wnętrze kamienicy składa się z mieszkań kawalerskich i przestronnych trzypokojowych lokali na wyższych piętrach. Klatka schodowa wyposażona została w windę, co świadczy o nowoczesnych rozwiązaniach zastosowanych w tej budowli. Portal wejściowy zdobi godło plastyczne przedstawiające znak firmy Ćmielów. Warto zauważyć, że podczas zatwierdzania projektu Wydział Budownictwa krakowskiego magistratu zażądał wykonania godeł nad klatkami wejściowymi.
Na elewacji od strony ulicy Sereno Fenn’a umieszczono rzeźbę górnika autorstwa Franciszka Kalfasa, która nawiązuje do górniczego wykształcenia dyrektora Syskiego. W 1938 roku architekt Fryderyk Tadanier zamieszkał na drugim piętrze kamienicy, a jego wizytówka zachowała się do dziś jako ciekawy element historii tego miejsca.
Kamienica przy placu Matejki
Druga z kamienic powstała przy placu Jana Matejki i została zaprojektowana jako pięciopiętrowa budowla w stylu umiarkowanego modernizmu. Prace budowlane trwały od 1938 do 1940 roku. Z racji swojej lokalizacji wysokość budynku została dostosowana do sąsiadującego Gmachu Narodowego Banku Polskiego, co nadaje mu harmonijny wygląd w kontekście otaczającej zabudowy.
W tej kamienicy również postawiono na funkcjonalność – na każdym piętrze zaprojektowano po dwa trzypokojowe mieszkania dostosowane do potrzeb mieszkańców. Parter wyróżnia się gładkimi filarami bez boniowania oraz bardziej zdobnymi obramieniami okien na pierwszym piętrze.
Elewacja frontowa wzbogacona jest o mocne wertykalne podziały, między którymi umieszczono okna. Na pierwszym piętrze skraje okna flankowane są przez płaskorzeźby przedstawiające zgeometryzowane wazony ze sztucznymi kwiatami autorstwa Franciszka Kalfasa. Te elementy dekoracyjne dodają budynkowi wyjątkowego charakteru i podkreślają jego artystyczną wartość.
Na elewacji zachowała się także tabliczka-wizytówka Fryderyka Tadaniera z datą ukończenia budowy – 1940 rok. Warto dodać, że w tym samym roku przedłożono dodatkowe plany dotyczące zmian w układzie wewnętrznym piwnic i parteru z myślą o utworzeniu pomieszczeń dla apteki oraz laboratorium.
Zabytkowe znaczenie kamienic
Kamienice Fabryki Ćmielów są nie tylko przykładem modernistycznej architektury lat 30., ale także istotnym elementem dziedzictwa kulturowego Krakowa. Ich wpisanie do gminnej ewidencji zabytków świadczy o ich znaczeniu dla lokalnej społeczności oraz historii miasta. Dzięki staraniom konserwatorów zabytków oraz mieszkańców, kamienice te zostały zachowane w dobrym stanie i stanowią ważny punkt odniesienia dla przyszłych pokoleń.
Dzięki swojej architekturze oraz unikalnym detalom rzeźbiarskim, budynki te przyciągają uwagę nie tylko miłośników historii i sztuki, ale także turystów zwiedzających Kraków. Kamienice Fabryki Ćmielów pokazują, jak ważne jest zachowanie dziedzictwa kulturowego i architektonicznego dla przyszłych pokoleń.
Zakończenie
Krakowskie Kamienice Fabryki Ćmielów to wyjątkowy przykład modernistycznej architektury lat 30. XX wieku, które nie tylko wzbogacają krajobraz stolicy Małopolski, ale
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).